Emocjonalne Obywatelstwo
Notatki o widzialności, empatii i współczesnym człowieczeństwie
PL
Emocjonalne Obywatelstwo
Notatki o widzialności, empatii i współczesnym człowieczeństwie
Mija maj na Islandii. Funkcjonuję w świecie, w którym niemal każdy nieustannie publikuje własne życie. Zdjęcia, relacje, linki, muzykę, opinie, obrazy, emocje. Każdy przedstawia siebie w określony sposób i buduje własną obecność w sieci.
Sam zacząłem ostatnio oglądać Archiwum X po tym, jak amerykański rząd udostępnił kolejne dokumenty dotyczące UFO. Nigdy nie byłem osobą szczególnie wierzącą w zjawiska nadprzyrodzone. Po szkole psychotroniki pozostał mi raczej sceptycyzm wobec rzeczy, których nie jesteśmy w stanie naukowo potwierdzić.
Wierzę jednak, że ludzie posiadają wyjątkowe zdolności, które odpowiednio rozwinięte mogą prowadzić społeczeństwo do ogromnego rozwoju. Być może właśnie dlatego każdy człowiek wydaje mi się ważny.
Ostatnio zacząłem zastanawiać się nad samym człowiekiem jako organizmem funkcjonującym poza naturalnym środowiskiem natury. Nie żyjemy już przecież w lesie ani w dzikim ekosystemie. Żyjemy wewnątrz architektury, infrastruktury, technologii i systemów społecznych, które sami stworzyliśmy.
Pomyślałem wtedy o tym, jakie cechy właściwie posiada człowiek.
Oddycha. Śpi. Je. Pracuje. Kocha. Porusza się. Starzeje. Buduje relacje. Tworzy obrazy. Komunikuje się. Pamięta. Fantazjuje. Cierpi.
Bardzo szybko okazało się, że liczba cech opisujących człowieka jest niemal nieskończona. Biologiczne, psychiczne, emocjonalne, społeczne. Człowiek jest jednocześnie organizmem i narracją o samym sobie.
Później pomyślałem o zwierzętach.
I o tym, że bardzo często opisujemy je znacznie uboższym językiem niż ludzi.
Dlaczego?
Przypomniała mi się sytuacja sprzed około pięciu lat, we wrześniu, w Gdańsku Oliwie, kiedy próbowałem ogrzać zziębniętą pszczołę siedzącą w chłodzie. Trzymałem ją na dłoni i ogrzewałem własnym oddechem.
Już wtedy interesował mnie temat antropomorfizmu. Częściowo przez sztukę Patricia Piccinini, tworzącej hiperrealistyczne rzeźby przypominające hybrydy ludzi, zwierząt i biologicznych mutacji.
Pamiętam również, że wiele lat temu trafiłem na reprodukcję jednej z jej prac na Wiocha.pl, obok memów, absurdalnych komentarzy i internetowych teorii spiskowych. Samo zderzenie sztuki współczesnej z estetyką polskiego internetu wydawało mi się wtedy czymś dziwnym, ale jednocześnie bardzo charakterystycznym dla epoki dorastania w sieci.
Jej rzeźby wyglądały jak organizmy znajdujące się pomiędzy człowiekiem a zwierzęciem. Jednocześnie obce i znajome. Niepokojące, ale również delikatne i emocjonalne.
Myślę, że właśnie wtedy zacząłem zastanawiać się nad antropomorfizmem, momentem, w którym człowiek zaczyna przypisywać innym istotom ludzkie cechy, emocje i intencje.
Z czasem zacząłem jednak myśleć o czymś innym.
Nie tylko o tym, dlaczego nadajemy zwierzętom ludzkie cechy, ale komu właściwie przyznajemy emocjonalne obywatelstwo.
I mysle, że pytanie: Dlaczego człowiekowi przypisujemy tak ogromną złożoność emocjonalną, psychiczną i społeczną, a wobec innych istot pozostajemy znacznie bardziej powściągliwi? jest bardzo mocnym pytaniem ktore otwiera coś większego:
nie tylko temat zwierząt,
ale temat tego:
komu przyznajemy pełnię istnienia?
Narodzila sie moja idea o emocjonalnym obywatelstwie…
Używam pojęcia emocjonalnego obywatelstwa metaforycznie, nie jako kategorii prawnej, lecz jako sposobu opisu tego, komu współczesne społeczeństwo przyznaje pełnię emocjonalnej realności.
Myślę, że emocjonalne obywatelstwo bardzo często nie jest związane z inteligencją ani nawet z realnym poziomem świadomości innych istot.
Znacznie częściej związane jest z bliskością.
Pies śpi z nami w łóżku. Kot ociera się o ciało, reaguje na głos, wraca do domu, patrzy człowiekowi w oczy. Zwierzęta domowe funkcjonują wewnątrz ludzkiej codzienności, dlatego bardzo łatwo przypisujemy im emocjonalną indywidualność.
Znacznie trudniej przychodzi nam to wobec istot, które pozostają dalej od naszego życia.
Być może właśnie dlatego współczesny człowiek potrafi płakać po śmierci psa, a jednocześnie pozostawać emocjonalnie obojętnym wobec anonimowych ludzi pracujących obok niego, migrantów, pracowników fizycznych czy osób funkcjonujących poza własną bańką społeczną.
Nie myślę jednak, że wynika to wyłącznie z braku empatii.
Wydaje mi się, że współczesny człowiek żyje w stanie permanentnego przeciążenia percepcyjnego.
Internet codziennie pokazuje tysiące twarzy, tragedii, informacji, emocji i obrazów cierpienia. W rezultacie psychika zaczyna zawężać obszar realnego współodczuwania do tego, co bliskie, znajome i oswojone.
Emocjonalne obywatelstwo nie jest więc przyznawane wszystkim w równym stopniu.
Niektóre istnienia stają się dla nas emocjonalnie realne, a inne pozostają elementem tła infrastruktury społecznej.
Myślę, że temat emocjonalnego obywatelstwa szczególnie mocno widać również w przypadku emigracji i współczesnej pracy.
W świecie późnego kapitalizmu ogromna liczba ludzi funkcjonuje jednocześnie jako obecna i niewidzialna. Mijamy codziennie pracowników fizycznych, migrantów, osoby pracujące nocami, ludzi utrzymujących funkcjonowanie infrastruktury miast i społeczeństw, ale bardzo rzadko myślimy o nich jako o pełnych, złożonych emocjonalnie jednostkach.
Widzimy funkcję, nie człowieka.
Być może właśnie dlatego współczesny internet stworzył paradoksalną sytuację. Z jednej strony nigdy wcześniej nie mieliśmy tak dużego dostępu do życia innych ludzi. Codziennie oglądamy twarze, emocje, relacje, traumy, opinie i prywatne doświadczenia milionów osób. Z drugiej strony ogromna część tej obecności staje się chwilowa i powierzchowna.
Algorytmy nie pokazują świata w sposób neutralny. Pokazują przede wszystkim to, co jest zdolne utrzymać uwagę.
W rezultacie emocje zaczynają funkcjonować wewnątrz ekonomii widzialności.
Niektóre historie stają się viralowe i społecznie odczuwalne, podczas gdy inne pozostają całkowicie niewidzialne. Współczesny człowiek może znać codzienne życie influencera z drugiego końca świata, a jednocześnie nie wiedzieć nic o osobie pracującej obok niego przez kilka lat.
Coraz częściej mam wrażenie, że emocjonalne obywatelstwo zaczyna zależeć od widzialności.
Od tego: kto zostaje pokazany, kto pojawia się w feedzie, kto posiada narrację, kto jest wystarczająco estetyczny, emocjonalny lub algorytmicznie atrakcyjny, aby zostać zauważonym.
W epoce AI i generowanej masowo zawartości granica ta staje się jeszcze bardziej niepokojąca. Internet coraz bardziej wypełnia się obrazami, osobowościami i emocjami, które istnieją głównie po to, aby podtrzymywać uwagę użytkownika.
Być może właśnie dlatego współczesny człowiek coraz mocniej próbuje odnaleźć coś autentycznego.
Nie tylko treść, ale realną obecność drugiego człowieka.
I być może właśnie tutaj pojawia się jedno z najważniejszych pytań współczesności:
czy internet rzeczywiście poszerzył ludzką empatię, czy jedynie podzielił ją na krótkie, algorytmicznie sterowane momenty emocjonalnej uwagi?
Dlaczego inni nie chcą poznać mnie jako osoby? Wartości którymi się kieruje? Jaka wizje posiadam? Przychodząc do nowego miejsca pracy padały pytania o to skąd jestem, ile mam lat, jak długo mieszkam na islandii…
Myślę, że temat emocjonalnego obywatelstwa szczególnie mocno widać również w przypadku emigracji i współczesnej pracy.
W świecie późnego kapitalizmu ogromna liczba ludzi funkcjonuje jednocześnie jako obecna i niewidzialna.
Mijamy codziennie pracowników fizycznych, migrantów, osoby pracujące nocami, ludzi utrzymujących funkcjonowanie infrastruktury miast i społeczeństw, ale bardzo rzadko myślimy o nich jako o pełnych, złożonych emocjonalnie jednostkach.
Widzimy funkcję, nie człowieka.
Czytając ostatnio wywiad z moim dobrym kolegą Czarkiem dla The Reykjavík Grapevine o speed datingu w Reykjaviku, zwróciłem uwagę na fragment zresztą bardzo wartościowy dotyczący pytań zadawanych emigrantom:
„Skąd jesteś?”, „Jak długo tu mieszkasz?”, „Co sprowadziło cię na Islandię?”
Zdałem sobie sprawę, że bardzo często sam funkcjonuję wewnątrz podobnego schematu rozmów. Czy na prawdę to nas interesuje czy są to tylko kulturowe rozmowy wyćwiczone na poziomie edukacji szkolnej?
Emigranci bywają definiowani przez pochodzenie, akcent, pracę albo kraj, z którego przyjechali.
Bardzo szybko pojawiają się również pytania o orientację, środowisko, znajomych, muzykę, styl życia czy kulturowe „vibe’y”, które mają pomóc drugiej osobie szybko zaklasyfikować człowieka wewnątrz społecznej mapy.
Jakiego słuchasz techno? Z kim się trzymasz? Jaki masz vibe? Kim są twoi ludzie?
Znacznie rzadziej pojawia się pytanie: kim właściwie jesteś?
Jakie wartości są dla ciebie ważne? Co próbujesz zrozumieć? Jak patrzysz na świat? Jaką wizję życia posiadasz?
W świecie szybkiej komunikacji i algorytmicznej kultury człowiek bardzo często zostaje zredukowany do zestawu rozpoznawalnych sygnałów społecznych.
Tożsamość zaczyna funkcjonować bardziej jako kategoria niż doświadczenie.
Być może właśnie dlatego współczesny człowiek coraz częściej próbuje odzyskać poczucie autentyczności poprzez intensywność emocjonalną, relacje, zwierzęta, muzykę, sztukę albo budowanie własnych mikrospołeczności?
W epoce cyfrowej wiele osób funkcjonuje jednocześnie w stanie ogromnej widzialności i głębokiego braku rozpoznania.
Pokazujemy siebie nieustannie, ale bardzo rzadko jesteśmy naprawdę poznawani.
Współczesna komunikacja bardzo często pozwala zobaczyć czyjś wizerunek, ale nie pozwala już wejść głębiej w jego świadomość.
Człowiek staje się profilem, estetyką, zestawem sygnałów, playlistą, sposobem ubierania się, orientacją polityczną albo algorytmicznym obrazem własnej osobowości.
Coraz trudniej o sytuację, w której druga osoba próbuje naprawdę zrozumieć: jak ktoś myśli, czego się boi, co uważa za piękne, jaką posiada wrażliwość, co próbuje ocalić we własnym życiu.
Być może właśnie tutaj emocjonalne obywatelstwo zaczyna łączyć się z pytaniem o współczesne człowieczeństwo.
Nie tylko o to, kto jest widzialny.
Ale kto zostaje uznany za emocjonalnie realnego.
EN
Emotional Citizenship
Notes on visibility, empathy and contemporary humanity
May is passing in Iceland. I function in a world in which almost everyone constantly publishes their own life. Photos, stories, links, music, opinions, images, emotions. Everyone presents themselves in a certain way and builds their own presence online.
I recently started watching The X-Files after the American government released further documents concerning UFOs. I have never been a person who particularly believes in supernatural phenomena. After studying psychotronics, what remained with me was rather skepticism toward things that cannot be scientifically confirmed.
Still, I believe that people possess exceptional abilities which, if properly developed, can push society toward extraordinary growth. Perhaps that is why every human being seems important to me.
Recently I began thinking about the human being as an organism functioning outside the natural environment of nature. We no longer live in the forest or in a wild ecosystem. We live inside architecture, infrastructure, technology and social systems that we ourselves have created.
I then thought about what qualities a human being actually has.
Breathes. Sleeps. Eats. Works. Loves. Moves. Ages. Builds relationships. Creates images. Communicates. Remembers. Fantasizes. Suffers.
It quickly turned out that the number of qualities describing a human being is almost infinite. Biological, psychological, emotional, social. The human being is at once an organism and a narrative about itself.
Later I thought about animals.
And about the fact that we very often describe them with a much poorer language than humans.
Why?
I remembered a situation from about five years ago, in September, in Gdańsk Oliwa, when I tried to warm a cold bee sitting in the chill. I held it in my hand and warmed it with my own breath.
Even then I was interested in anthropomorphism. Partly through the art of Patricia Piccinini, who creates hyperrealistic sculptures resembling hybrids of humans, animals and biological mutations.
I also remember that many years ago I came across a reproduction of one of her works on Wiocha.pl, among memes, absurd comments and internet conspiracy theories. The collision of contemporary art with the aesthetics of the Polish internet felt strange to me then, but at the same time very characteristic of growing up online.
Her sculptures looked like organisms situated between human and animal. At once alien and familiar. Disturbing, but also delicate and emotional.
I think that was when I began to reflect on anthropomorphism, the moment when a human being starts attributing human features, emotions and intentions to other beings.
With time, however, I began thinking about something else.
Not only about why we give animals human traits, but about whom we actually grant emotional citizenship.
And I think the question: Why do we attribute such enormous emotional, psychological and social complexity to humans, while remaining much more restrained toward other beings? is a very strong question that opens something larger:
not only the subject of animals,
but the subject of this:
to whom do we grant the fullness of existence?
This is how my idea of emotional citizenship was born…
I think emotional citizenship is very often not connected with intelligence, or even with the real level of consciousness of other beings.
It is much more often connected with closeness.
A dog sleeps with us in bed. A cat rubs against the body, reacts to the voice, returns home, looks a human being in the eyes. Domestic animals function inside human everyday life, which is why we so easily assign them emotional individuality.
It comes much harder to us with beings that remain farther away from our lives.
Perhaps this is why contemporary humans can cry over the death of a dog while remaining emotionally indifferent toward anonymous people working next to them, migrants, physical workers or people functioning outside their own social bubble.
I do not think this results only from a lack of empathy.
It seems to me that contemporary humans live in a state of permanent perceptual overload.
The internet shows thousands of faces, tragedies, information, emotions and images of suffering every day. As a result, the psyche begins to narrow the area of real co-feeling to what is close, familiar and domesticated.
Emotional citizenship is therefore not granted equally to everyone.
Some existences become emotionally real to us, while others remain part of the background of social infrastructure.
I think the question of emotional citizenship becomes especially visible in the case of migration and contemporary work.
In late capitalism, a huge number of people function as both present and invisible. Every day we pass physical workers, migrants, people working nights, people maintaining the infrastructure of cities and societies, but we very rarely think of them as full, emotionally complex individuals.
We see the function, not the human being.
Perhaps this is why the contemporary internet has created a paradoxical situation. On the one hand, we have never had such broad access to other people’s lives. Every day we watch the faces, emotions, relationships, traumas, opinions and private experiences of millions of people. On the other hand, much of this presence becomes temporary and superficial.
Algorithms do not show the world in a neutral way. They primarily show what is able to hold attention.
As a result, emotions begin to function inside the economy of visibility.
Some stories become viral and socially felt, while others remain completely invisible. A contemporary person may know the everyday life of an influencer from the other side of the world, and at the same time know nothing about a person who has worked next to them for several years.
More and more often I feel that emotional citizenship begins to depend on visibility.
On this: who is shown, who appears in the feed, who possesses a narrative, who is aesthetic, emotional or algorithmically attractive enough to be noticed.
In the age of AI and mass-generated content, this boundary becomes even more disturbing. The internet is increasingly filled with images, personalities and emotions that exist mainly in order to sustain the user’s attention.
Perhaps this is why contemporary humans try more and more strongly to find something authentic.
Not only content, but the real presence of another human being.
And perhaps this is where one of the most important questions of the present appears:
has the internet really expanded human empathy, or has it only divided it into short, algorithmically controlled moments of emotional attention?
Why do others not want to know me as a person? The values I follow? The vision I have? When I came to a new workplace, the questions were about where I was from, how old I was, how long I had lived in Iceland…
I think the subject of emotional citizenship is especially visible in migration and contemporary work.
In late capitalism, a huge number of people function at once as present and invisible.
Every day we pass physical workers, migrants, people working nights, people maintaining the infrastructure of cities and societies, but we very rarely think of them as full, emotionally complex individuals.
We see the function, not the human being.
Recently, while reading an interview with my good friend Czarek for The Reykjavík Grapevine about speed dating in Reykjavik, I noticed a very valuable fragment concerning the questions asked of immigrants:
“Where are you from?”, “How long have you lived here?”, “What brought you to Iceland?”
I realized that I very often function inside a similar scheme of conversation. Are we really interested in these things, or are they only cultural conversations trained at the level of school education?
Immigrants are often defined by origin, accent, work or the country they came from.
Very quickly, questions also appear about orientation, environment, friends, music, lifestyle or cultural “vibes”, which are meant to help the other person quickly classify someone within a social map.
What kind of techno do you listen to? Who do you hang out with? What is your vibe? Who are your people?
Much more rarely does the question appear: who are you, actually?
What values matter to you? What are you trying to understand? How do you look at the world? What vision of life do you have?
In a world of fast communication and algorithmic culture, the human being is very often reduced to a set of recognizable social signals.
Identity begins to function more as a category than as an experience.
Perhaps this is why contemporary humans increasingly try to regain a sense of authenticity through emotional intensity, relationships, animals, music, art or the creation of their own micro-communities?
In the digital age, many people function at once in a state of enormous visibility and deep lack of recognition.
We show ourselves constantly, but we are very rarely truly known.
Contemporary communication very often allows us to see someone’s image, but no longer allows us to enter more deeply into their consciousness.
The human being becomes a profile, an aesthetic, a set of signals, a playlist, a way of dressing, a political orientation or an algorithmic image of their own personality.
It becomes increasingly difficult to find a situation in which another person truly tries to understand: how someone thinks, what they fear, what they consider beautiful, what kind of sensitivity they have, what they are trying to save in their own life.
Perhaps this is where emotional citizenship begins to connect with the question of contemporary humanity.
Not only with who is visible.
But with who is recognized as emotionally real.
IS
Tilfinningalegt ríkisfang
Athugasemdir um sýnileika, samkennd og samtímamennsku
Maí líður á Íslandi. Ég starfa í heimi þar sem næstum allir birta stöðugt eigið líf. Myndir, sögur, tengla, tónlist, skoðanir, myndheim, tilfinningar. Hver og einn setur sig fram á ákveðinn hátt og byggir eigin nærveru á netinu.
Ég byrjaði nýlega að horfa aftur á The X-Files eftir að bandarísk stjórnvöld birtu fleiri skjöl um UFO. Ég hef aldrei verið manneskja sem trúir sérstaklega á yfirnáttúruleg fyrirbæri. Eftir nám í sálorkufræði sat frekar eftir hjá mér efahyggja gagnvart því sem ekki er hægt að staðfesta vísindalega.
Samt trúi ég því að fólk búi yfir sérstökum hæfileikum sem, ef þeir eru þróaðir vel, geta ýtt samfélaginu í átt að ótrúlegum þroska. Kannski er það ástæðan fyrir því að hver manneskja virðist mér mikilvæg.
Nýlega fór ég að hugsa um manneskjuna sem lífveru sem starfar utan náttúrulegs umhverfis náttúrunnar. Við búum ekki lengur í skógi eða villtu vistkerfi. Við búum inni í arkitektúr, innviðum, tækni og félagslegum kerfum sem við höfum sjálf skapað.
Þá fór ég að hugsa um hvaða eiginleika manneskja hefur í raun.
Andar. Sefur. Borðar. Vinnur. Elskar. Hreyfir sig. Eldist. Byggir tengsl. Skapar myndir. Hefur samskipti. Man. Ímyndar sér. Þjáist.
Mjög fljótt varð ljóst að fjöldi eiginleika sem lýsa manneskjunni er næstum óendanlegur. Líffræðilegir, sálrænir, tilfinningalegir, félagslegir. Manneskjan er bæði lífvera og frásögn um sjálfa sig.
Síðan hugsaði ég um dýr.
Og um það að við lýsum þeim mjög oft með miklu fátæklegra tungumáli en manneskjum.
Af hverju?
Ég minntist atviks fyrir um fimm árum, í september, í Gdańsk Oliwa, þegar ég reyndi að hita upp kalda býflugu sem sat í kuldanum. Ég hélt henni í lófanum og hitaði hana með eigin andardrætti.
Þegar þá hafði ég áhuga á mannlegri framsetningu dýra, antropómorfisma. Að hluta til vegna listar Patricia Piccinini, sem skapar ofurraunsæjar skúlptúra sem minna á blendinga manna, dýra og líffræðilegra stökkbreytinga.
Ég man líka að fyrir mörgum árum rakst ég á endurgerð af einu verki hennar á Wiocha.pl, við hliðina á memum, fáránlegum athugasemdum og samsæriskenningum netsins. Árekstur samtímalistar og fagurfræði pólska internetsins fannst mér þá undarlegur, en um leið mjög einkennandi fyrir það að alast upp á netinu.
Skúlptúrar hennar litu út eins og lífverur staðsettar á milli manns og dýrs. Bæði framandi og kunnuglegar. Óhugnanlegar, en líka viðkvæmar og tilfinningalegar.
Ég held að einmitt þá hafi ég byrjað að hugsa um antropómorfisma, augnablikið þegar manneskjan byrjar að eigna öðrum verum mannlega eiginleika, tilfinningar og fyrirætlanir.
Með tímanum fór ég þó að hugsa um eitthvað annað.
Ekki aðeins um það hvers vegna við gefum dýrum mannlega eiginleika, heldur hverjum við veitum í raun tilfinningalegt ríkisfang.
Og ég held að spurningin: Hvers vegna eignum við manneskjunni svo mikla tilfinningalega, sálræna og félagslega flækju, en erum miklu varfærnari gagnvart öðrum verum? sé mjög sterk spurning sem opnar eitthvað stærra:
ekki aðeins umræðu um dýr,
heldur umræðu um þetta:
hverjum veitum við fyllingu tilverunnar?
Þannig fæddist hugmynd mín um tilfinningalegt ríkisfang…
Ég held að tilfinningalegt ríkisfang tengist mjög oft hvorki greind né raunverulegu meðvitundarstigi annarra vera.
Það tengist miklu oftar nálægð.
Hundur sefur með okkur í rúminu. Köttur strýkur sér við líkamann, bregst við röddinni, kemur heim, horfir manneskju í augun. Gæludýr starfa inni í hversdagsleika mannsins og þess vegna eigum við svo auðvelt með að gefa þeim tilfinningalega einstaklingshyggju.
Það er miklu erfiðara fyrir okkur gagnvart verum sem eru fjær lífi okkar.
Kannski er það einmitt þess vegna sem samtímamanneskjan getur grátið yfir dauða hunds en á sama tíma verið tilfinningalega áhugalaus gagnvart nafnlausum manneskjum sem vinna við hlið hennar, innflytjendum, verkafólki eða fólki utan eigin félagslegu bólu.
Ég held þó ekki að þetta stafi aðeins af skorti á samkennd.
Mér finnst samtímamanneskjan lifa í stöðugu skynjunarlegu ofálagi.
Internetið sýnir daglega þúsundir andlita, harmleikja, upplýsinga, tilfinninga og mynda af þjáningu. Fyrir vikið byrjar sálin að þrengja svæði raunverulegrar samkenndar að því sem er nálægt, kunnuglegt og tamið.
Tilfinningalegt ríkisfang er því ekki veitt öllum jafnt.
Sumar tilverur verða okkur tilfinningalega raunverulegar, á meðan aðrar verða hluti af bakgrunni félagslegra innviða.
Ég held að viðfangsefni tilfinningalegs ríkisfangs sjáist sérstaklega skýrt í tengslum við innflytjendur og samtímavinnu.
Í síðkapítalisma starfar gríðarlegur fjöldi fólks samtímis sem til staðar og ósýnilegur. Við göngum daglega fram hjá verkafólki, innflytjendum, fólki sem vinnur á nóttunni, fólki sem heldur uppi innviðum borga og samfélaga, en mjög sjaldan hugsum við um það sem fullar, tilfinningalega flóknar manneskjur.
Við sjáum hlutverkið, ekki manneskjuna.
Kannski er það þess vegna sem samtímainternetið hefur skapað þversagnakennda stöðu. Annars vegar höfum við aldrei haft jafn mikinn aðgang að lífi annarra. Daglega horfum við á andlit, tilfinningar, sambönd, áföll, skoðanir og persónulega reynslu milljóna manna. Hins vegar verður stór hluti þessarar nærveru skammvinnur og yfirborðskenndur.
Algóritmar sýna heiminn ekki hlutlaust. Þeir sýna fyrst og fremst það sem getur haldið athygli.
Fyrir vikið byrja tilfinningar að virka innan hagkerfis sýnileikans.
Sumar sögur verða veirukenndar og félagslega fundnar, á meðan aðrar eru algjörlega ósýnilegar. Samtímamanneskja getur þekkt daglegt líf áhrifavalds hinum megin á hnettinum og á sama tíma ekki vitað neitt um manneskju sem hefur unnið við hlið hennar í mörg ár.
Sífellt oftar finnst mér tilfinningalegt ríkisfang byrja að ráðast af sýnileika.
Af þessu: hver er sýndur, hver birtist í feedinu, hver hefur frásögn, hver er nógu fagurfræðilegur, tilfinningalegur eða algóritmískt aðlaðandi til að verða tekinn eftir.
Á tímum gervigreindar og fjöldaframleidds efnis verður þessi mörk enn órólegri. Internetið fyllist sífellt meira af myndum, persónum og tilfinningum sem eru fyrst og fremst til til að halda athygli notandans.
Kannski er það þess vegna sem samtímamanneskjan reynir sífellt sterkar að finna eitthvað ekta.
Ekki aðeins efni, heldur raunverulega nærveru annarrar manneskju.
Og kannski birtist hér ein mikilvægasta spurning samtímans:
hefur internetið raunverulega víkkað mannlega samkennd, eða hefur það aðeins skipt henni niður í stutt, algóritmískt stýrð augnablik tilfinningalegrar athygli?
Af hverju vilja aðrir ekki kynnast mér sem manneskju? Gildunum sem ég fylgi? Sýninni sem ég hef? Þegar ég kom á nýjan vinnustað voru spurningarnar um hvaðan ég væri, hvað ég væri gamall, hversu lengi ég hefði búið á Íslandi…
Ég held að viðfangsefni tilfinningalegs ríkisfangs sjáist sérstaklega skýrt í tengslum við innflytjendur og samtímavinnu.
Í síðkapítalisma starfar gríðarlegur fjöldi fólks í einu sem til staðar og ósýnilegur.
Við göngum daglega fram hjá verkafólki, innflytjendum, fólki sem vinnur á nóttunni, fólki sem heldur uppi innviðum borga og samfélaga, en mjög sjaldan hugsum við um það sem fullar, tilfinningalega flóknar manneskjur.
Við sjáum hlutverkið, ekki manneskjuna.
Þegar ég las nýlega viðtal við góðan vin minn Czarek í The Reykjavík Grapevine um hraðstefnumót í Reykjavík tók ég eftir mjög verðmætum kafla um spurningar sem eru lagðar fyrir innflytjendur:
„Hvaðan ertu?”, „Hversu lengi hefur þú búið hér?”, „Hvað kom þér til Íslands?”
Ég áttaði mig á því að ég starfa sjálfur mjög oft inni í svipuðu samtalsmynstri. Hefur þetta okkur raunverulega áhuga, eða eru þetta bara menningarleg samtöl sem við höfum lært á skólastigi?
Innflytjendur eru oft skilgreindir út frá uppruna, hreim, vinnu eða landinu sem þeir komu frá.
Mjög fljótt birtast einnig spurningar um kynhneigð, umhverfi, vini, tónlist, lífsstíl eða menningarlegt „vibe”, sem eiga að hjálpa hinni manneskjunni að flokka mann fljótt innan félagslegs korts.
Hvers konar teknó hlustar þú á? Með hverjum umgengst þú? Hvaða vibe hefur þú? Hverjir eru þínir?
Mun sjaldnar birtist spurningin: hver ert þú í raun?
Hvaða gildi skipta þig máli? Hvað ertu að reyna að skilja? Hvernig horfir þú á heiminn? Hvaða sýn á lífið hefur þú?
Í heimi hraðra samskipta og algóritmískrar menningar er manneskjan mjög oft minnkuð niður í safn auðþekkjanlegra félagslegra merkja.
Sjálfsmynd byrjar að virka meira sem flokkur en sem reynsla.
Kannski er það þess vegna sem samtímamanneskjan reynir sífellt oftar að endurheimta tilfinningu fyrir hinu ekta í gegnum tilfinningalega ákefð, sambönd, dýr, tónlist, list eða byggingu eigin örsamfélaga?
Á stafrænum tímum starfa margir samtímis í ástandi mikils sýnileika og djúps skorts á viðurkenningu.
Við sýnum okkur stöðugt, en erum mjög sjaldan raunverulega þekkt.
Samtímasamskipti leyfa okkur mjög oft að sjá ímynd einhvers, en leyfa okkur ekki lengur að ganga dýpra inn í meðvitund hans.
Manneskjan verður að prófíl, fagurfræði, merkjasafni, lagalista, klæðaburði, pólitískri afstöðu eða algóritmískri mynd af eigin persónuleika.
Það verður sífellt erfiðara að finna aðstæður þar sem önnur manneskja reynir í alvöru að skilja: hvernig einhver hugsar, hvað hann óttast, hvað honum finnst fallegt, hvaða næmi hann hefur, hvað hann reynir að bjarga í eigin lífi.
Kannski er það einmitt hér sem tilfinningalegt ríkisfang byrjar að tengjast spurningunni um samtímamennskuna.
Ekki aðeins því hver er sýnilegur.
Heldur hver er viðurkenndur sem tilfinningalega raunverulegur.